การได้ยินกับสุขภาพสมอง :
ฟังไม่ชัดเกี่ยวกับสมองเสื่อมหรือไม่?
การได้ยินกับสุขภาพสมอง เป็นเรื่องที่หลายครอบครัวเริ่มสนใจมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อคุณพ่อ คุณแม่ หรือคนใกล้ตัวเริ่มขอให้พูดซ้ำ เปิดโทรทัศน์ดังขึ้น หรือเงียบลงเมื่อต้องคุยในวงสนทนาที่มีคนหลายคน
ปัญหาการได้ยินอาจเริ่มจากเรื่องเล็ก ๆ แต่เมื่อฟังคำพูดไม่ชัดบ่อยขึ้น ผู้สูงอายุบางท่านอาจเหนื่อยกับการคุย ไม่อยากไปพบปะผู้คน หรือรู้สึกไม่มั่นใจเมื่อต้องตอบคำถาม
มีงานวิจัยจากสหรัฐอเมริกาชื่อ ACHIEVE ที่ช่วยให้เราเข้าใจความเชื่อมโยงระหว่างการดูแลการได้ยินกับสุขภาพสมองมากขึ้น งานนี้ติดตามผู้สูงอายุที่มีการได้ยินลดลง และเปรียบเทียบผลระหว่างผู้ที่ได้รับการดูแลการได้ยินกับผู้ที่ได้รับคำแนะนำด้านสุขภาพทั่วไป
ส่วนคำถามว่าเครื่องช่วยฟังช่วยป้องกันอัลไซเมอร์ได้หรือไม่ บทความนี้จะอธิบายตามหลักฐานที่มีอยู่ในปัจจุบัน
งานวิจัย ACHIEVE คืออะไร
ACHIEVE เป็นงานวิจัยจากสหรัฐอเมริกาที่ติดตามผู้เข้าร่วมอายุ 70–84 ปี จำนวน 977 คน ทุกคนมีการได้ยินลดลงในระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง และส่วนใหญ่ยังไม่ได้ใช้เครื่องช่วยฟังเป็นประจำ
ผู้เข้าร่วมถูกแบ่งเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มแรกได้รับการดูแลการได้ยิน ทั้งการตรวจการได้ยิน การปรับเครื่องช่วยฟัง การสอนใช้งาน คำแนะนำเรื่องการสื่อสาร และการติดตามผล
อีกกลุ่มได้รับข้อมูลและคำแนะนำด้านสุขภาพทั่วไป โดยมีการติดตามอย่างต่อเนื่องเช่นกัน
การออกแบบแบบนี้ช่วยให้นักวิจัยเปรียบเทียบได้ว่า การดูแลการได้ยินอาจมีผลต่อความคิด ความจำ และสุขภาพสมองหรือไม่ โดยไม่ต้องอาศัยเพียงการเปรียบเทียบระหว่างคนที่เลือกใช้เครื่องช่วยฟังเองกับคนที่ไม่ใช้
งานวิจัยใหม่พบอะไร
งานวิเคราะห์ล่าสุดนำข้อมูลของผู้เข้าร่วมส่วนหนึ่งจากโครงการ ACHIEVE มาดูเพิ่มเติม นักวิจัยตรวจเลือดของผู้สูงอายุ 164 คน ซึ่งมีอายุเฉลี่ยประมาณ 78 ปี และติดตามการเปลี่ยนแปลงเป็นเวลา 3 ปี
ผู้เข้าร่วมกลุ่มนี้ได้รับการดูแลการได้ยินอย่างต่อเนื่อง หรือได้รับคำแนะนำด้านสุขภาพทั่วไป แล้วนักวิจัยเปรียบเทียบสัญญาณบางอย่างในเลือดที่ใช้ศึกษาสุขภาพของสมอง
หลังผ่านไป 3 ปี กลุ่มที่ได้รับการดูแลการได้ยินมีการเปลี่ยนแปลงของสัญญาณหนึ่งในเลือดที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการอักเสบของสมองน้อยกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ ผลต่างนี้ชัดเจนพอในทางสถิติ จึงเป็นข้อมูลที่น่าสนใจและควรมีการศึกษาต่อในอนาคต
นักวิจัยยังติดตามสัญญาณอีกชนิดหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพของเส้นประสาท ผลมีแนวโน้มไปในทิศทางที่ดีเช่นกัน แต่ยังไม่ชัดพอที่จะยืนยันได้ จึงยังสรุปไม่ได้ว่า การดูแลการได้ยินช่วยชะลอความเสื่อมของระบบประสาท
เครื่องช่วยฟังช่วยป้องกันอัลไซเมอร์ได้หรือไม่
ผลเลือดในงานวิจัยนี้เป็นสัญญาณที่นักวิจัยใช้ศึกษาสุขภาพสมอง ไม่ใช่การตรวจวินิจฉัยอัลไซเมอร์ จึงไม่สามารถบอกได้ว่าใครจะเป็นโรคสมองเสื่อม หรือใครจะไม่เป็นในอนาคต
งานวิจัย ACHIEVE ฉบับหลักติดตามผู้เข้าร่วมทั้งหมด 977 คนเป็นเวลา 3 ปี เมื่อดูผลรวมของทุกคน ยังไม่พบว่าการดูแลการได้ยินช่วยชะลอการเปลี่ยนแปลงด้านความคิดและความจำได้อย่างมีนัยสำคัญ
แต่เมื่อดูเฉพาะผู้เข้าร่วมจากโครงการ ARIC ซึ่งเป็นโครงการติดตามสุขภาพระยะยาวในสหรัฐอเมริกา กลุ่มนี้มีอายุเฉลี่ยมากกว่า และมีปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงด้านความคิดและความจำมากกว่าผู้เข้าร่วมที่รับสมัครใหม่จากชุมชน ผลพบว่า ผู้ที่ได้รับการดูแลการได้ยินมีการเปลี่ยนแปลงด้านความคิดและความจำช้ากว่ากลุ่มเปรียบเทียบ 48% ในช่วง 3 ปี
ตัวเลขนี้เป็นผลที่พบในกลุ่มผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยงสะสมมากกว่า จึงไม่ควรตีความว่าเครื่องช่วยฟังจะให้ผลเหมือนกันกับทุกคน
งานวิจัยนี้มีเหตุผลให้เราเห็นความสำคัญของการดูแลการได้ยิน แต่ยังไม่ใช่เหตุผลให้รับประกันผลเรื่องการป้องกันสมองเสื่อมแก่บุคคลใดบุคคลหนึ่ง
การได้ยินกับสุขภาพสมอง เกี่ยวข้องกันอย่างไร
นักวิจัยยังไม่ทราบคำตอบทั้งหมดว่า การได้ยินลดลงเกี่ยวข้องกับสุขภาพสมองอย่างไร เพราะภาวะสมองเสื่อมเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งอายุ โรคหลอดเลือด ความดันโลหิต เบาหวาน การนอน อารมณ์ การเข้าสังคม และปัจจัยทางพันธุกรรม
แต่ในชีวิตจริง ปัญหาการได้ยินมักค่อย ๆ เกิดขึ้น หลายคนเริ่มจากฟังเสียงได้ แต่จับคำพูดไม่ชัด โดยเฉพาะเวลาคุยกันในร้านอาหาร ห้องที่มีโทรทัศน์เปิดอยู่ หรือเวลามีหลายคนพูดพร้อมกัน
เมื่อฟังลำบาก ผู้สูงอายุบางท่านอาจต้องใช้แรงมากเพื่อจับคำพูด กังวลว่าจะฟังผิดหรือตอบไม่ตรง จึงค่อย ๆ อยู่เงียบลง หรือหลีกเลี่ยงการพบปะผู้คนโดยไม่รู้ตัว
การดูแลการได้ยินจึงช่วยในเรื่องที่เห็นได้ทุกวัน เช่น การคุยกับลูกหลาน รับโทรศัพท์ ฟังคำแนะนำจากแพทย์ ฟังข่าว หรือร่วมโต๊ะอาหารโดยไม่ต้องกังวลว่าจะตามบทสนทนาไม่ทัน
รายงาน Lancet Commission ปี 2024 ระบุว่าการสูญเสียการได้ยินเป็นหนึ่งใน 14 ปัจจัยเสี่ยงของภาวะสมองเสื่อมที่อาจปรับเปลี่ยนได้ อย่างไรก็ตาม การดูแลการได้ยินเพียงอย่างเดียวไม่ใช่วิธีป้องกันภาวะสมองเสื่อม และควรเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพระยะยาวร่วมกับเรื่องอื่น ๆ เช่น การควบคุมความดัน การดูแลเบาหวาน การนอน การออกกำลังกาย และการมีความสัมพันธ์ทางสังคม[ucl.ac][alzheimer-europe]
เริ่มดูแลอย่างไรเมื่อฟังไม่ชัด
- หากคุณพ่อ คุณแม่ หรือญาติผู้ใหญ่ในครอบครัวเริ่มฟังคำพูดไม่ชัด ขอให้พูดซ้ำบ่อย เปิดโทรทัศน์ดังขึ้น หรือดูเหมือนเงียบลงในวงสนทนา การตรวจการได้ยินเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี
- การตรวจไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องใช้เครื่องช่วยฟังทันที แต่ช่วยให้ทราบว่าได้ยินลดลงมากน้อยเพียงใด และมีสาเหตุที่ควรพบแพทย์หู คอ จมูกเพิ่มเติมหรือไม่
- หากเหมาะกับการใช้เครื่องช่วยฟัง การดูแลต่อเนื่องมีความสำคัญ เพราะผู้ใช้ต้องใช้เวลาปรับตัวกับเสียงรอบตัว ฝึกฟังคำพูดในสถานการณ์จริง และกลับมาปรับเสียงเมื่อยังมีช่วงที่ฟังยาก
- ที่ Intimex เราเริ่มจากการรับฟังว่าแต่ละท่านอยากกลับไปสื่อสารเรื่องใดในชีวิตจริง บางคนอยากคุยกับหลานได้สบายขึ้น บางคนอยากกลับไปร่วมโต๊ะอาหาร หรืออยากรับโทรศัพท์ด้วยตัวเอง จากนั้นจึงประเมินการได้ยินและวางแผนดูแลให้เหมาะกับเป้าหมายนั้น
- เมื่อเหมาะสม การปรับเครื่องช่วยฟังควรอ้างอิงผลตรวจ และตรวจยืนยันด้วยการวัดเสียงในหูจริง หรือ Real-Ear Measurement เพื่อให้ระดับเสียงพูดที่ผู้ใช้ได้รับใกล้เคียงกับเป้าหมายตามการได้ยินของตนเอง
ครอบครัวช่วยให้การฟังง่ายขึ้นได้
แม้ผู้สูงอายุจะยังไม่ได้ใช้เครื่องช่วยฟัง หรือกำลังอยู่ในช่วงปรับตัว ครอบครัวช่วยให้การพูดคุยง่ายขึ้นได้มาก
- เรียกชื่อหรือสบตาก่อนเริ่มพูด
- พูดในระยะที่มองเห็นหน้า และไม่พูดจากอีกห้องหนึ่ง
- ลดเสียงรบกวน เช่น ปิดหรือหรี่เสียงโทรทัศน์ระหว่างสนทนา
- พูดชัดเจนเป็นธรรมชาติ ไม่จำเป็นต้องตะโกน
- ให้เวลาผู้สูงอายุฟังและตอบ โดยไม่รีบพูดแทน
- หากมีเรื่องสำคัญ เช่น เรื่องยา นัดแพทย์ หรือการเงิน ควรทวนความเข้าใจอย่างสุภาพ
วิธีเหล่านี้ไม่ได้แทนการตรวจหรือการรักษา แต่ช่วยลดความเหนื่อยจากการฟัง และทำให้ผู้สูงอายุรู้สึกว่าตนเองยังมีส่วนร่วมในบทสนทนา
การได้ยินกับสุขภาพสมอง: เริ่มจากการรักษาบทสนทนา
งานวิจัย ACHIEVE เป็นข่าวสุขภาพที่น่าสนใจ เพราะช่วยให้เราเห็นว่า การดูแลการได้ยินอาจมีความหมายต่อสุขภาพสมองในผู้สูงอายุบางกลุ่ม
งานวิจัยนี้ยังไม่ใช่คำตอบสุดท้ายเรื่องอัลไซเมอร์ แต่ช่วยให้เราเห็นเหตุผลมากขึ้นว่า ปัญหาการได้ยินไม่ควรถูกปล่อยผ่าน โดยเฉพาะเมื่อเริ่มกระทบการพูดคุยและการใช้ชีวิตประจำวัน
สิ่งที่ครอบครัวทำได้ในวันนี้ คือเริ่มจากการสังเกตปัญหา รับฟังผู้สูงอายุอย่างจริงจัง และพาไปตรวจเพื่อให้มีข้อมูลชัดเจนก่อนเลือกแนวทางดูแล
หากคุณหรือคนในครอบครัวเริ่มได้ยินไม่ชัด นัดตรวจการได้ยินผู้สูงอายุกับทีม Intimex เพื่อพูดคุยเรื่องการได้ยินและเป้าหมายการสื่อสารที่สำคัญสำหรับชีวิตประจำวัน
คำถามที่พบบ่อย
1. เครื่องช่วยฟังช่วยป้องกันอัลไซเมอร์ได้หรือไม่
ยังไม่มีหลักฐานที่ยืนยันว่าเครื่องช่วยฟังป้องกันโรคอัลไซเมอร์ได้ งานวิจัย ACHIEVE พบข้อมูลที่น่าสนใจเกี่ยวกับการได้ยินและสัญญาณสุขภาพสมองในผู้สูงอายุบางกลุ่ม แต่ไม่ใช่ผลที่ยืนยันการป้องกันโรคสำหรับทุกคน
2. การได้ยินไม่ชัดเกี่ยวข้องกับสมองเสื่อมหรือไม่
ยังสรุปไม่ได้ว่าการสูญเสียการได้ยินเป็นสาเหตุโดยตรงของภาวะสมองเสื่อม ภาวะสมองเสื่อมมีหลายปัจจัยร่วมกัน การได้ยินลดลงเป็นหนึ่งในปัจจัยที่อาจปรับเปลี่ยนได้ จึงควรได้รับการประเมินและดูแลตามความเหมาะสม
3. ผู้สูงอายุควรตรวจการได้ยินเมื่อไร
ควรตรวจเมื่อเริ่มขอให้พูดซ้ำบ่อยขึ้น เปิดโทรทัศน์ดังขึ้น ฟังโทรศัพท์ไม่ชัด ฟังคำพูดในร้านอาหารยาก หรือเริ่มหลีกเลี่ยงการพูดคุยเพราะตามไม่ทัน หากได้ยินลดลงอย่างฉับพลัน ปวดหู เวียนศีรษะมาก หรือหูอื้อรุนแรง ควรพบแพทย์หู คอ จมูกโดยเร็ว
4. ตรวจการได้ยินแล้วจำเป็นต้องใช้เครื่องช่วยฟังทุกคนหรือไม่
ไม่จำเป็น ผลตรวจช่วยให้เข้าใจระดับและลักษณะการได้ยินของแต่ละคน บางท่านอาจต้องพบแพทย์เพิ่มเติม บางท่านเหมาะกับการติดตามผลหรือการปรับสภาพแวดล้อม และบางท่านอาจได้ประโยชน์จากเครื่องช่วยฟังพร้อมการติดตามดูแล
5. ฟังคำพูดไม่ชัดในที่เสียงดังควรทำอย่างไร
ควรนัดติดตามเพื่อประเมินการปรับเครื่องและการได้ยินของท่าน การฟังในที่มีเสียงรบกวนเป็นเรื่องยากสำหรับหลายคน แม้ใช้เครื่องช่วยฟังแล้ว การเลือกนั่งหันหน้าเข้าหาผู้พูด ลดเสียงรบกวนใกล้ตัว และขอให้คู่สนทนาพูดชัดเจนเป็นธรรมชาติ จะช่วยให้ฟังง่ายขึ้น
แหล่งอ้างอิง
- Pike JR, Huang AR, Reed NS, et al. Effects of hearing intervention on blood-based biomarkers of neuroinflammation and neurodegeneration: A secondary analysis of the ACHIEVE randomized trial. Published online September 2026.
- Lin FR, Pike JR, Albert MS, et al. Hearing intervention versus health education control to reduce cognitive decline in older adults with hearing loss in the USA (ACHIEVE): a multicentre, randomised controlled trial. The Lancet. 2023;402:786–797.
- Livingston G, Huntley J, Sommerlad A, et al. Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet. 2024.
"ดิฉันได้แนะนำเพื่อนๆ หลยคนให้มาที่นี่เพื่อรับบริการที่ถูกต้องเพราะเขาไม่ทิ้งคนไข้เลย ดิฉันขอพูดได้แค่นี้แล้วกัน ว่า ประทับใจ"
